Rijkdom en rampspoed in waterrijk Zwolle

Zwolle ligt in 1825 nog aan de Zuiderzee (© Historische Wateratlas -WBOOKS)

Eiland in delta van drie rivieren

De royale aanwezigheid van water rond Zwolle heeft deze stad door de eeuwen heen zowel rijkdom als rampspoed gebracht.

Sinds de aanleg van de Afsluitdijk en de inpoldering van de Noordoostpolder is de dreiging vandaag de dag een stuk minder dan vroeger.

Toch blijft Zwolle kwetsbaar bij hoge waterstanden in de IJssel, de Vecht of het Zwarte Water. 

De Stadsgracht in Zwolle staat in open verbinding met de IJssel, de Vecht en het Zwarte Water
De Stadsgracht ter hoogte van Museum de Fundatie
De Stadsgracht vanaf de Potgietersingel

De stad ligt op het laagste punt van Overijssel in een delta waar ooit drie rivieren in zee stroomden. In het begin van de vorige eeuw liet de kaart van Nederland nog een Zuiderzee zonder Afsluitdijk zien.

Ramp van 1916

In de tweede week van januari 1916 wordt Zwolle getroffen door een watersnoodramp.

Een zuidwesterstorm jaagt het zeewater ver stroomopwaarts de IJssel in.

De al sinds de Middeleeuwen welvarende Hanzestad is goed beschermd tegen vijandige legers én het water. Maar zelfs het degelijke stelsel van grachten en dijken blijkt niet bestand tegen deze natuurramp.

Het water dringt de binnenstad in en werpt schepen op de kade en in tuinen van de statige villa’s. 

Langs de Thorbeckegracht hebben sommige panden nog gleuven voor schotten die bescherming bieden bij hoogwater in de Stadsgracht.

1825

Al eerder is Zwolle regelmatig getroffen door hevige wateroverlast.

Zoals in de nacht van 3 op 4 februari 1825.

Een zware noordwesterstorm in combinatie met een springvloed zet dan  het gehele kustgebied blank.

In Overijssel breken tientallen dijken door en verdrinken meer dan 300 mensen.

Als ook de dijken rond het Zwarte Water bezwijken, stroomt de complete stad Zwolle onder en en moeten mensen op de daken van hun woningen klimmen om aan de verdrinkingsdood te ontsnappen.

Het levert taferelen op die vergelijkbaar zijn met de Watersnoodramp van 1953. 

De IJssel heeft tegenwoordig op verschillende plaatsen meer ruimte bij hoogwater. Zoals hier bij de Vreugderijkerwaard, noordelijk van de stad Zwolle (© Historische Wateratlas NL – WBOOKS)

Kwetsbaar

Uiteindelijk zal de Zuiderzee worden getemd door de aanleg van de Afsluitdijk in het begin van de jaren dertig van de vorige eeuw.

Na het gereedkomen van de Noordoostpolder is Zwolle – evenals  Dordrecht – een eiland in een delta van drie rivieren.

Als het water in de IJssel, de Vecht, of het Zwarte Water hoog staat, dan stijgt het ook in de Stadsgracht. Daardoor blijft Zwolle kwetsbaar.

Superkolk

De gemeente voert een actief beleid om het water in en om de stad ook in de toekomst onder controle te houden.

Een spectaculair voorbeeld is de aanleg van een zogeheten superkolk. Onder het Stationsplein is een fietsenstalling gebouwd die niet alleen ruimte biedt aan 5.800 tweewielers, maar bij extreme wateroverlast ook fungeert als een reusachtige doucheput.

De superkolk op het Stationsplein

Het overtollige water op het wegdek wordt ondergronds opgevangen in filtratiekratten met overloopmogelijkheid naar de fietsenstalling.

(inspiratiebron: Podwalk App ‘Het water komt’ NTR-NPO)