Zwitserse rivier stroomt verder boven bedolven dorp

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is DSC_0253-1-scaled.jpg

Lonza kiest nieuwe loop door Lötschental

De Lonza, een 22 km lange zijrivier van de Zwitserse Rhône, stroomt in de Berner Alpen door het Lötschental en wordt gevoed door het smeltwater van de op 2.100 meter hoogte gesitueerde Langgletsjer.

In het brongebied van de rivier liggen de kleine woonkernen Ferden, Kippel, Wiler en Blatten. 

Natuurramp

Op 28 mei 2025 voltrok zich hier een natuurramp, toen een deel van de Birchgletsjer boven Blatten afbrak en dit dorp onder miljoenen kubieke meters ijs, rotsen en modder werd bedolven. Twee dagen eerder was de bevolking geëvacueerd.

De loop van de hier nog jonge Lonza werd geblokkeerd door de reusachtige modderlaag, waardoor het water zich snel ophoopte tot een meer waarin nog meer huizen verdwenen.

Vloedgolf voorkomen

Uiteindelijk baande de Lonza zich een nieuwe weg door de modderlaag boven het bedolven dorp, waarmee een vloedgolf in het Lötschental werd voorkomen.

Uit voorzorg was onderin het dal het stuwmeer bij het dorp Ferden geleegd zodat het opgehoopte Lonzawater hierin kon worden opgevangen.

Hoog boven het onder een dikke modderlaag bedolven dorp Blatten baant de Lonza zich een nieuwe weg© Screenshot Schweizer Radio und Fernsehen.
Blatten vóór de ramp op 28 mei 2025. De Lonza stroomt dwars door het dorp (© SRF)
Het rood gearceerde deel toont het bedolven deel van het dorp Blatten.
Het wit omrande stukje rechtsonder is het restant van de afgebroken Birchgletsjer.
In blauw aangegeven de stroomrichting van de Lonza tot links onder in het stuwmeer bij Ferden. (© SRF)
Na de ramp ontstond door de geblokkeerde Lonza een meer. Enkele dagen later zocht de rivier een eigen nieuwe weg door de moddermassa. (Foto SRF)
In het rampgebied wordt anno 2026 hard gewerkt aan het herstel.
Deze foto is gemaakt door de Nederlandse Wilma Huisman, die samen met haar man Peter een chalet beheert in het dorpje Kippel.
Op de website www.chaletrosa.nl geven zij onder andere informatie aan potentiële huurders over de wandelmogelijkheden in het Lötschental na de ramp. 
Op de plaats waar ooit Blatten lag is te zien hoe de Lonza zich een weg heeft gebaand door het bedolven gebied. (foto: Wilma Huisman)
In het najaar van 2024 maakte Reizen langs Rivieren een reportage in het Lötschental.
Onze fotograaf Tonny IJsselstijn legde onder andere de door Blatten stromende Lonza vast.
Alle huizen en gebouwen op deze foto zijn verwoest en liggen nu onder een tientallen meters dikke modderlaag.

Eeuwenlang isolement

De dorpen in het Lötschental waren eeuwenlang geïsoleerd van de buitenwereld en alleen via smalle bergpaden en per muildier bereikbaar.

Dit veranderde na 1913 door de aanleg van de bijna 15 km lange Lötschbergtreintunnel tussen Kandersteg en Goppenstein.

Het meest oostelijk gelegen Blatten, dat in 2024 bruut van de kaart is geveegd, werd pas halverwege de jaren vijftig aangesloten op de autoweg die kort na de Tweede Wereldoorlog door de vallei is aangelegd.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 1-Langgletsjer-close-1024x678.jpg
De Lonza ontspringt op de Langgletsjer
De bovenloop van de Lonza
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 4-Grundsee-met-mensenJPG-1024x678.jpg
Het kristalheldere water van de Grundsee
De eerste huizen langs de Lonza nabij de Fafleralp
Het parkeerterrein de Fafleralp is de uitvalsbasis voor wandelingen naar de bron van de Lonza. De Zwitserse Postautobus verbond deze locatie met de dorpen in de omgeving en het treinstation van Goppenstein. Na de ramp in Blatten is de Fafleralp voorlopig niet langer via de weg bereikbaar.
Kort voor de monding in de Rhône doorsnijdt de Lonza het dorp Gampel

Meer Zwitserse rivieren

Eerbetoon aan illustrator van Verkade-albums

Complete generaties groeiden in de 20ste eeuw op met de befaamde plaatjesalbums van Verkade.

Natuurkenner en onderwijzer Jac. P. Thijsse verwierf er als schrijver eeuwige roem mee, maar illustrator Jan Voerman jr. ontsprong nooit aan zijn schaduw.

Toch maakte deze kunstschilder voor vrijwel alle dertig Verkade-albums meer dan duizend plaatjes.

De aquarel ‘Dijkhelling met bloemen’ uit het in 1938 verschenen Verkade-album ‘Onze Groote Rivieren’ wordt beschouwd als een meesterwerk.

RECENSIE: DICK VERSTEEG

Het boek dat onlangs is bij WBOOKS is verschenen onder de prachtige titel ‘Mijn gedroomde Nederland’ is een eerbetoon aan Jan Voerman jr. op initiatief van zijn kleinzoon Peter Voerman.

In de natuur

In het voorwoord herinnert hij zich hoe zijn opa hem als vijfjarig jongetje meenam in de natuur en hij onder de indruk raakte van zijn kennis én schildertalent.

Kort nadat zij samen kastanjes hadden verzameld kreeg de kleinzoon een schilderij waarop de kastanjes gedetailleerd waren nageschilderd.

“Ik kon ze bij wijze van spreken zo van het doek pakken. Mijn opa schilderde de natuur als geen ander.”

Het schilderij dat Voerman jr maakte voor zijn vijfjarige kleinzoon Peter

Geschiedenis

‘Mijn gedroomde Nederland’ is een rijk geïllustreerde en in groot formaat uitgevoerde uitgave van W BOOKS, die vijftig jaar na het overlijden van Jan Voerman jr. verschijnt.

Zijn kleinzoon Peter duikt diep in de geschiedenis en geeft antwoorden op vragen die hij zichzelf vaak heeft gesteld.

Hoe kwamen die befaamde albumplaatjes tot stand en hoe moeilijk was het om die fraaie landschappen te vangen op zo’n klein formaat.

Jan Voerman jr. in zijn atelier in 1952

Reconstructie

Voor zijn zoektocht maakte hij gebruik van het familiearchief met op locatie gemaakte schetsen, voorstudies en foto’s.

Samen met originele aquarellen uit het Zaans Museum is zo een zorgvuldige reconstructie ontstaan van het landschap waarin Voerman jr. lange tijd doorbracht.

Pagina uit het boek ‘Mijn gedroomde Nederland’ met schetsen en definitieve werken voor het album ‘De IJsel’

Rivieren

In dit landschap spelen rivieren een cruciale rol. Als onderdeel van de zogeheten reisalbums verschenen ‘De Vecht’ (1915) en ‘De IJsel’ (1916). 

Voor het album over de Vecht trokken Thijsse en Voerman los van elkaar langs deze rivier van de bovenloop in Utrecht tot aan de monding in de Zuiderzee bij Muiden. 

Thuiswedstrijd

De opdracht voor 48 plaatjes voor ‘De IJsel’ (destijds nog gespeld met één ‘s’) was voor Voerman een thuiswedstrijd. Hij is geboren in Hattem en kende het gebied langs de rivier als geen ander. 

Verzamellust

Elk nieuw Verkade-album wakkerde bij een groeiend aantal liefhebbers de verzamellust aan.

Vanzelfsprekend ook tot groot genoegen van Verkade, die vele rollen beschuit en plakken koek met de plaatjes over de toonbank zag gaan.

Aquarel van het Pothoofd in Deventer uit het Verkade-album ‘De IJsel’ (1915)

Meesterwerk

Jaren later zou Voermans veel lof oogsten voor zijn ‘Dijkhelling met bloemen’ uit het in 1938 verschenen Verkade-album ‘Onze Groote Rivieren’.

Deskundigen waren lyrisch over het verfijnde beeld dat dit schilderwerkje geeft over de toenmalige rijkdom aan bloemen en planten op de Nederlandse dijkhellingen.

Historicus Maarten van Rossem vroeg hier bij de herdruk van het boek in 1998 speciale aandacht voor en kwalificeerde het als ‘een waar meesterwerk.’

Tentoonstelling

Het boek ‘Mijn gedroomde Nederland’ is verschenen ter gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling in het Voerman Stadsmuseum in Hattem.

Deze expositie is nog te bezichtigen tot en met 4 oktober 2026.

Mijn gedroomde Nederland – Tekst: Peter Voerman, Marga Coesèl en Theo Spek – Ontwerp: Erlend Schenk / Burographic – Uitgever: WBOOKS – ISBN 9789462587557

Lees meer boekrecensies

Kappellbrücke trots van Luzern

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 11c-kapelbrug-1024x586.jpeg

Op de plaats waar de Zwitserse rivier de Reuss het Vierwoudstrekenmeer verlaat worden het oude en nieuwe stadsdeel van Luzern verbonden door zowel een moderne overspanning als de historische Kappellbrücke. 

110 schilderijen

Dit overdekte en uit hout opgetrokken bouwwerk is 205 meter lang en trekt veel toeristen naar de stad. In de nokken van het brugdak vormen 110 schilderijen een extra bezienswaardigheid. 

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 11d-kapelbrug-close-1024x678.jpeg

Een kenmerkend onderdeel van de Kapelbrug is de achthoekige watertoren, die het symbool van Luzern is geworden en door de eeuwen heen heeft gefungeerd als martelkamer, gevangenis, schatkamer en archief. 

Brandschade

De brug heeft sinds de bouw in 1365 herhaaldelijk door brand ernstige schade opgelopen. Na de verwoesting in 1993 is de brug weer volledig in de originele staat hersteld.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 11e-kapelbrug-schildering-1024x678.jpeg
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 11f-kapelbrug-schilder-1024x678.jpeg

Zwitserse rivieren

Kingfisher Tours in Egypte biedt kleinschalige kwaliteit

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is B1.cover-naam-op-boot-1024x768.jpeg

Toen Miriam Kok in 1999 tijdens een sabbatical jaar in Egypte Bakr Mahmoud ontmoette, kon zij nog niet bevroeden dat dit zou leiden tot zowel een huwelijk als een succesvolle onderneming.

Zij werkte in Nederland als manager bij een rechtsbijstandverzekeraar en begeleidde in Egypte groepsreizen; hij organiseerde zeiltochten op de Nijl. 

Nederlandse Miriam en Egyptische Bakr streven naar eerlijk toerisme

Miriam: “Vanaf het begin hadden wij ook al meteen een klik op zakelijk gebied. Allebei geloofden wij sterk in wat je ‘eerlijk toerisme’ zou kunnen noemen, waarbij Egyptenaren zelf beter van het toerisme profiteren. Dit leidde in 2001 tot de oprichting van Kingfisher Tours.”

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Miriam-en-Bakr-op-felucca-2024-1024x576.jpg
Miriam Kok en Bakr Mahmoud op hun felucca in Luxor

In de beginperiode richtten Miriam en Bakr zich voornamelijk op groepsreizen en excursies voor Nederlandse reisorganisaties en werkten intussen aan de opbouw van een netwerk van toeristische partners.

In 2007 leidde de sterke groei tot een andere structuur van het bedrijf.

Maatwerk

Miriam: “Vanaf dat moment zijn we eigen kleinschalige individuele reizen op maat gaan aanbieden. Als je nu een rondreis of een excursie bij ons boekt, zitten er geen andere buitenlandse reisbureaus als schakel tussen en komen alle inkomsten dus rechtstreeks bij Egyptenaren terecht. En daarmee hebben we onze oorspronkelijke wens waar kunnen maken.”

Vriendschappelijk

Ook de bedrijfscultuur binnen Kingfisher Tours wijkt af van de doorsnee reisorganisatie in Egypte.

Bakr Mahmoud: “Wij benaderen onze medewerkers niet vanuit een directeurszetel, maar in een vriendschappelijke sfeer, waarin iedereen een eigen verantwoordelijkheid heeft. Zo is een hecht team van gidsen en kantoorpersoneel ontstaan.”

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is LUXOR-TEAM-2-1024x729.jpg
Het Kingfisher-team in Luxor

Duurzaamheid                                                                               

Miriam vult aan: “In alles proberen wij de kwaliteit hoog te houden. Dat geldt ook voor duurzaamheid. Ons bedrijf volgt de richtlijnen van Travelife, een internationaal toonaangevend certificeringsprogramma dat reisorganisaties en accommodaties helpt bij het verduurzamen van hun bedrijfsvoering.”

Afhankelijkheid

Als voorbeeld noemt zij de kwaliteit van het Nijlwater.

“Het is een langzaam proces, maar het besef begint steeds meer door te dringen dat wij hier met z’n allen belang hebben bij een zo schoon mogelijke rivier. Bedenk daarbij dat het hier vrijwel nooit regent en wij voor zowel de landbouw als drinkwater volledig afhankelijk zijn van de Nijl.”

Uitbreiding

Na 25 succesrijke jaren staat Kingfisher Tours voor een nieuwe uitdaging.

Miriam: “Tot nu toe hebben wij ons gericht op de relatief kleine markt van Nederland en België. We staan nu op het punt te gaan verbreden naar de Engelse- en Duitstalige markt. Dat zal natuurlijk allerlei consequenties hebben voor de bedrijfsvoering, maar we hebben er alle vertrouwen is dat we dit kunnen realiseren met behoud van onze oorspronkelijke idealen.”

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is KfT_rgb.png

Rijk excursie-aanbod van Kingfisher Tours

De website van Kingfisher Tours is een toonbeeld van overzichtelijke informatie.

Zo’n beetje alle facetten van het reizen in Egypte komen aan bod en een aanmelding voor de nieuwsbrief wordt beloond met de toezending van een e-book met 30 persoonlijke tips om ‘het echte Egypte’ te ontdekken. 

Om een indruk te krijgen van het rijke reisaanbod maakte Reizen langs Rivieren een drietal excursies.

Wandeling met lokale lunch

Met een motorboot steken we de rivier over om samen met Kingfisher-gids Ahmed door een dorpje op de westelijke oever te wandelen. Een mooie gelegenheid om kennis te maken met het plattelandsleven langs de Nijl.

Deze excursie wordt afgesloten met een lunch in een Nubisch restaurantje.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is C2-Gids-Ahmed-791x1024.jpeg
Kingfisher-gids Ahmed Mohy
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is C3-Ezelwagen-1024x698.jpeg
Op het platteland langs de Nijl zijn ezels onmisbaar voor het transport.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is C4-Brood-bakken-1024x718.jpeg
Onderdeel van de excursie is een lunch in een Nubisch restaurantje, waarbij versgebakken brood uit een klassieke oven wordt geserveerd.

Ballonvaart

Ronduit spectaculair in het excursiepakket van Kingfisher Tours is de ballonvaart op de westelijke Nijloever.

Deze sensationele activiteit, waarbij enkele tientallen deelnemers in een mand boven tempels en tombes in Luxor zweven, wordt uitgevoerd rond zonsopgang en laat een onvergetelijke indruk na.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is C5-ballonvaart-zand-groen-1024x735.jpeg
Vanuit de ballon is de grens tussen vruchtbare Nijlgrond en de woestijn goed zichtbaar.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is C6-ballonvaart-opgravingen-1024x706.jpeg
Laag zwevend boven het Ramesseum-complex op de westelijke Nijloever. Links de restanten van de dodentempel van farao Ramses II. Op de voorgrond de uit moddersteen opgetrokken gewelfde magazijnen van het complex.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is C7-zonsopgang-Nijl-ballonvaart-1024x716.jpeg
De Nijl wordt langzaam zichtbaar tijdens de zonsopgang.

Zeil-excursie met felucca

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is A6-Zeilen-totaal-afsluitend-1024x559.jpeg

Ook maakten wij een zeil-excursie op de Nijl met één van de felucca’s van Kingfisher Tours. Lees het uitgebreide verslag in het artikel De Nijl voor fijnproevers

Journalistieke zoektocht langs Russische Wolga

Het lijkt steeds lastiger om het huidige Rusland goed te begrijpen. De poging van journalist Michel Krielaars om het grootste land van de wereld te ontrafelen heeft tot een interessant boek geleid.

RECENSIE: DICK VERSTEEG

In ‘Rivier van bloed’ reist hij langs de 3500 kilometer lange rivier de Wolga op zoek naar de oorsprong van de imperiale macht die het uiteenvallen van het Sovjet-rijk in 1992 nog altijd weigert te accepteren.

Van die nostalgie maakt de huidige president Poetin handig gebruik om zijn volk tegen het Westen op te zetten én aan de macht te blijven.

Kloppende hart

De voormalig Rusland-correspondent van NRC Handelsblad heeft gekozen voor de Wolga omdat deze rivier nog altijd het kloppende hart van het land is.

Of zoals hij zelf schrijft: “Alles wat er in het verleden is gebeurd, lijkt daar zijn dramatische hoogtepunt te hebben bereikt. Niet alleen in de steden aan die rivier, met sprookjesachtige namen als Jaroslavi, Kazan, Samara en Astrachan, maar ook in de dorpen en de eindeloze steppen, kortom overal waar menselijkheid te vinden is.” 

De Wolga van de bron nabij Tver tot de monding in de Kaspische Zee

Hebzucht

Krielaars bereist de Wolga van bron tot monding en heeft al meteen in het eerste hoofdstuk een curieus feit te pakken.

In het brongebied van de rivier bevindt zich één van de favoriete buitenhuizen van Poetin. In deze als een legerbasis bewaakte villa heeft hij ooit zijn verjaardag gevierd met een optreden van een ABBA-imitatieband en de hele Kremlintop laten dansen op het lied ‘Money, Money, Money’. 

Krielaars: “Beter kun je de hebzucht van de huidige machthebbers niet bezingen.”

Cruise

De auteur maakt het merendeel van zijn reis op een klassiek Russisch cruiseschip.

Dat levert talloze fraaie waarnemingen op. Krielaars gebruikt deze cruise ook om terug te blikken op de geschiedenis van locaties waar het schip afmeert.

Russische Jezus

Zoals in Oeljanovsk, de geboorteplaats van Lenin. Ondanks de ellende die deze ‘Vader des Vaderlands’ heeft veroorzaakt, wordt Lenin hier als een Russische Jezus vereerd. 

Sporen van zijn wreedheid, die vele miljoenen de dood injoeg, ziet Krielaars nergens terug in zijn geboortestad: “Iedere druppel bloed is er zorgvuldig weggepoetst.”

Michel Krielaers

Toljatti

Aan de Wolga ligt ook Toljatti, de autostad van Rusland, waar de Lada, en sinds de oorlog in Oekraïne ook tanks, kanonnen en drones worden geproduceerd.

De stad, die tot 1964 nog Stavropol heette, is vernoemd naar de Italiaanse communistenleider Palmiro Togliatti. Tijdens de Tweede wereldoorlog verbleef hij hier om later, gepokt en gemazeld op de hogere Partijschool in Moskou, terug te keren in de Italiaanse politiek.

Wortels

Deze en vele andere interessante feiten maken van het boek een bijzonder lezenswaardig document dat overtuigend aantoont hoe de wortels van het huidige Rusland stevig liggen verankerd in het verleden.

Rivier van Bloed – Michel Krielaars – Uitgeverij Pluim – ISBN 9789493420502

Lonely Planet verzamelt mooiste treinreizen

‘Een eerbetoon aan onze liefdesrelatie met treinen’.

Zo omschrijft redactiechef Tom Hall van Lonely Plan het boek waarin zestig van de mooiste treinreizen bijeen zijn gebracht.

RECENSIE: DICK VERSTEEG

Zoals goede wijn behoeft ‘s werelds grootste uitgever van reisgidsen eigenlijk ook geen krans meer. Dit dik 300 pagina’s tellende boek valt weer met gemak te rangschikken onder de noemer hogeschool-reisgidsen.

Zoals altijd onderhoudend geschreven en boordevol praktische tips.

Renaissance

Ter inleiding wordt terecht geconstateerd dat stalen rails en wielen een 21ste eeuwse renaissance beleven.

Na jarenlange achteruitgang van het mondiale treinverkeer onderstrepen hogesnelheidstreinen, lightrail-verbindingen en ultralange-afstands-goederentreinen het belang van de spoorwegen voor de wereldeconomie.

Behalve de klassieke verbindingen, zoals de Zwitserse Glacier Express  en de Brennerspoorlijn dwars door de Alpen naar Venetië komt in dit boek ook een flinke rits minder bekende trajecten aan bod. 

De treinreis langs de Nijl van Alexandrië naar Aswan omvat de volledige lengte van het Egyptische spoorwegnet.

Langs rivieren

Omdat veel van de geselecteerde treinreizen langs rivieren voeren, wordt de doelgroep van ons digitale magazine goed bediend. Zo omspant de reis van Alexandrië naar Aswan langs de Egyptische Nijl de volledige lengte van het spoorwegnet van dat land. 

In Canada volgt de sensationele Rocky Mountaineer grote delen van de Fraser en Thompson River en vanuit New York rijdt de Metro-North Hudson Line strak langs de Hudson River.

Zwitserland

Aparte vermelding verdienen de Zwitserse trajecten, waarop volgens het boek op de milliseconde nauwkeurig wordt gereden.

Zoals de Glacier Express  (langs Rijn, Rhône en Matter Vispa), de Bernina Express (langs diverse stromen tussen Zwitserland en Italië) en de Centovalli (langs de Melezza over eveneens zowel Italiaans als Zwitsers grondgebied)

Perfect avontuur

In Portugal loopt de Linha de Douro langs de gelijknamige rivier dwars door de wijngaarden waar de fameuze port ontstaat.

In Slovenië wordt het traject tussen Nova Gorica naar Jesenice gekwalificeerd als ‘bijna perfect spoorwegavontuur’.

Deze Bohinj-spoorlijn is een spectaculaire rit door de Sloveense bergen en langs de wonderschone Soča-rivier, die in ons magazine al eerder jubelend is bezongen.

De Soča in Slovenië

Mooiste treinreizen – oorspronkelijke titel: Amazing Train Journeys – Lonely Planet – Nederlandse uitgever: Kosmos Uitgevers Utrecht/Antwerpen – vertaling: Paul Janse – ISBN9789043942256

Lees meer boekrecensies

Verslaafd aan de IJssel

Wim Eikelboom is verslaafd aan de IJssel. In de inleiding van zijn boek ‘Geen dag zonder de IJssel’  geeft hij het volmondig toe.

“Als ik een paar dagen de IJssel niet heb gezien, bekruipt me een gevoel van onrust. Ik stap dan op de fiets om even bij de rivier te zijn. Ongeacht wat voor weer het is: de IJssel geeft altijd een mentale opfrisser.” 

RECENSIE: Dick Versteeg

Zijn bij uitgeverij WBOOKS verschenen boek is de optelsom van jarenlang nieuwsgierig struinen langs misschien wel de meest populaire rivier van ons land.

Of zoals de auteur het zelf zegt: ‘Een ode aan het levenslustige karakter en de veelzijdigheid van het Gelders-Overijsselse kind van Vadertje Rijn.’

Geschiedenis

‘Geen dag zonder de IJssel’ is een door ‘rivierjournalist’ Eikelboom zorgvuldig opgebouwde serie verhalen, waarin hij veel ruimte uittrekt voor de geschiedenis van de rivier.

De auteur dook diep in de foto-archieven van historische verenigingen, waardoor een mooi beeld is ontstaan van de band die vorige generaties met de rivier hadden. De steenfabrieken, de visserij en de handelsvaart speelden daarin een belangrijke rol.

Winters tafereel bij Deventer ©Beeldbank van de Leefomgeving

Hanzeperiode

Eikelboom diept in een groot aantal hoofdstukken interessante feitjes op. 

Zo constateert hij dat de fameuze Hanze-periode herleeft in het huidige containervervoer op de IJssel.

In de Middeleeuwen waren Doesburg, Deventer en Kampen belangrijke Hanzesteden. Vandaag de dag vormen binnenvaartschepen een verbinding met de zeehavens van Rotterdam en Antwerpen. Vooral ondernemers die goederen transporteren naar overzeese landen maken daar gebruik van. 

Alleen al in de terminal in Doesburg worden jaarlijks 30.000 zeecontainers geladen en gelost.  

Waterbuffel

Een tamelijk onbekend fenomeen in de uiterwaarden van de IJssel is de waterbuffel. Omdat dit exotische dier door klimaatverandering naar verwachting de traditionele koe langs rivieren gaat vervangen, gebruikt Eikelboom de omschrijving ‘rivierrunderen van de toekomst’. 

Droog en nat

Op de natuurboerderij Keizersrande bij Deventer leven honderd karbouwen, een Aziatische ondersoort van de wilde waterbuffel. De dieren leveren zowel vlees als kaas (buffelmozzarella) en passen uitstekend in het rivierlandschap omdat ze goed kunnen omgaan met zowel droogte als nattigheid.

Waterbuffels baden in de IJssel bij Deventer
©Herman Engbers

Koffietafelboek

‘Geen dag zonder de IJssel’ is bijzonder lezenswaardig door de korte en rijk geïllustreerde hoofdstukken die in dagboekvorm zijn gerubriceerd.

Zo is een echt koffietafelboek ontstaan. Het regionale platform ‘Hier in Salland’ adviseert het boek ‘pontificaal in het zicht te leggen’.

Geen dag zonder de IJssel – Wim Eikelboom – Uitgeverij WBOOKS – ISBN 9789462585652

Lees ook de reportage De IJssel geroemd als mooiste rivier van ons land

Naar de rubriek Boeken

‘Dorst’: somber beeld over toekomst water

De International Commission on Large Dams schat dat wereldwijd veertig tot tachtig miljoen mensen van huis en haard zijn verdreven door de bouw van stuwdammen.

Deze schokkende cijfers worden betwist in het boek ‘Dorst’. Schrijfster Virginia Mendoza schetst op basis van eigen onderzoek een veel negatiever scenario.

Zij denkt dat zestig- tot negentigduizend mensen zijn getroffen door de bouw van de Egyptische Aswandam en anderhalf miljoen door die van de Drieklovendam in China. In India bedraagt het aantal verdrevenen volgens haar veertig miljoen.

Mendoza noemt hen ‘de bannelingen van de dorst’ en omschrijft deze ontworteling als de prijs die betaald moet worden voor het lessen van de dorst.”

In haar boek probeert zij de geschiedenis van de mens op zoek naar water te beschrijven. Uitgangspunt hierbij zijn de herinneringen aan haar jeugd in een dorpje in de kurkdroge Spaanse regio La Mancha. 

De reis door de historie wordt gecombineerd met verkenningen van de huidige en toekomstige uitdagingen rond verdeling van en toegang tot water.

Dit alles maakt duidelijk hoe cruciaal de rol is die water al vanaf de oudheid speelt.

Virginia Mendoza

Op de vlucht

Na het lezen van dit boek resteert een weinig hoopvol toekomstbeeld.

Dit wordt nog eens extra versterkt door het sombere actuele feit dat maar liefst zestig procent van de Spaanse twintigers ervan uitgaat dat ze op een dag naar een ander land zullen moeten vertrekken, op de vlucht voor klimaatopwarming. 

Dorst – Virgina Mendoza – Uitgeverij De Geus –

ISBN: 978 90 445 5074 0

Cremona, stad van Stradivari

Sinds Cremona in 218 voor Christus door de Romeinen aan de oevers van de Po werd gesticht, heeft de stad altijd een speciale band met de rivier behouden.

De Po was lange tijd van belang voor het transport van goederen en speelt nog steeds een rol bij de irrigatie van de omliggende vruchtbare landerijen. 

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 1-Dom-Cremona-1024x678.jpg

Het historische centrum met het Piazza del Comune als middelpunt is een lust voor het oog. Onbetwiste blikvangers zijn hier de kathedraal en de aangrenzende 111 meter hoge klokketoren Torrazzo.  

Cremona geniet sinds de zeventiende eeuw wereldfaam door vioolbouwer Antonio Stradivari. Zijn naam is nog steeds onlosmakelijk verbonden aan de stad en hij wordt geëerd met een standbeeld.

Ateliers

In het voetspoor van de grote meester hebben zich in de loop der jaren talloze vioolbouwers in Cremona gevestigd.

Een groot aantal van de ateliers ligt op een steenworp afstand van het Piazza del Comune. 

In verschillende musea kan het werk van Stradivari worden aanschouwd. In het ‘Museo Stradivari’ liggen gereedschappen, mallen en patronen die verschillende stadia van de vioolbouw weerspiegelen. 

In kogelvrije vitrines liggen instrumenten die niet alleen zijn gebouwd door Stradivari, maar ook door andere grote meesters uit het verleden.

Beleggingsobject

De violen van Antonio Stradivari, waarvan een groot deel nog steeds wordt bespeeld door professionele muzikanten, zijn uitgegroeid tot een gewild beleggingsobject.

De instrumenten dragen doorgaans de naam van de eerste speler. Zoals de ‘Lady Blunt’, die in 1971 op een veiling bij Sotheby’s meer dan 200.000 dollar opbracht.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 4a-Stradivari-schilderij.jpeg
Antonio Stradivari aan het werk in zijn atelier op een schilderij van Edgar Bundy

Stradivarius uit 1704 nagebouwd met computer

Onderzoekers hebben in 2011 met behulp van CT-scans een Stradivarius-viool uit 1704 nagebouwd. 

Het instrument werd onder een CT-scan gelegd en op basis van ruim duizend beelden tekende de computer de verschillende onderdelen exact na. Met behulp van twee professionele vioolbouwers werd het instrument daarna in elkaar gezet.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 5-Violen-computer.jpeg

De onderzoekers wilden niet alleen beter begrijpen hoe de viool werkt, maar de reproducties ook beschikbaar stellen aan jonge muzikanten die zich geen originele Stradivarius kunnen veroorloven.

De Po van bron tot monding

Rijn vanuit de trein

Van Zwitserse Tomasee tot Hoek van Holland

De Rijn is met een lengte van 1.324 km één van de langste rivieren in Europa. Zowel in Duitsland als Zwitserland is deze stroom goed te volgen vanuit de trein.

Eén van de bronnen ligt in de Tomasee nabij de Zwitserse Oberalppas. Vanuit dit 2.345 meter boven de zeespiegel gelegen bergmeer stroomt de Vorderrhein als beekje in oostelijke richting en is bij de Rheinschlucht al uitgegroeid tot een stevig stromende waterloop. 

Bodensee

Bij Reichenau voegt de Hinterrhein zich bij de rivier, die hierna Alpenrhein wordt genoemd. Na de stad Chur volgt een ruime bocht naar de Bodensee en stroomt het water van daaruit als Hochrhein in westelijke richting naar Bazel. 

Grens Frankrijk-Duitsland

Hier begint de Rijn aan een lange tocht door het grensgebied tussen Frankrijk en Duitsland. Na Karlsruhe stroomt de Rijn langs Mannheim, Wiesbaden, Koblenz, Bonn en Keulen.

Nederland

Bij het dorp Spijk komt de Rijn Nederland binnen en na de Pannerdensche Kop splitst de stroom zich. Ongeveer tweederde van het water stroomt via de Waal, Boven-, Beneden- en Nieuwe Merwede naar de Noordzee. 

Het resterende water wordt via het Pannerdensch Kanaal afgevoerd, waarna vertakkingen volgen naar Neder-Rijn, Lek en IJssel.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 1b-Tomasee-1024x678.jpeg
De Rijn ontstaat uit een drietal bronnen. De bekendste is de Tomasee, een idyllisch meer in een bergkom nabij de Oberalppas.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 1c-Tomassee-afdaling-678x1024.jpeg
Vanuit de Tomasee stort het water door een nauwe kloof naar een uitgestrekt bergweidegebied.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Oberalppass-Glacier-Express2-1024x552.jpg
In de directe omgeving van de Tomasee ligt de Oberalppass. De fameuze Glacier Express begint hier aan de route langs de Vorderrhein.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Oberalppass-vuurtoren1-1024x633.jpg

Vuurtoren op 2.046 meter

Op de Oberalppass markeert een vuurtoren het symbolische begin van de Rijn.

Dit voor deze locatie opmerkelijke bouwwerkje op 2.046 m. boven de zeespiegel is een replica van de vuurtoren die meer dan zeventig jaar heeft gefunctioneerd aan de monding van de Rijn in Hoek van Holland.

De originele vuurtoren is vandaag de dag onderdeel van het Maritiem Museum in Rotterdam.

Het opschrift ‘Meer als Genug’ op de Zwitserse replica verwijst met een knipoog naar de overvloed aan water die de Rijn van bron tot monding schenkt.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Oberralppass-vuurtoren3-1024x649.jpg
Pal naast de vuurtoren kunnen bezoekers informatie over de Rijnbron inwinnen
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Oberalppass-vuurtoren-Panorama-1-1024x570.jpg
Doorgaans ligt er tot diep in het voorjaar nog sneeuw op de Oberalppass
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 2-eerste-kilometers-1024x678.jpeg
De eerste kilometers behoudt de Vorderrhein de omvang van een beek
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 3b-Tschamut-1024x678.jpeg
Tschamut is de eerste bewoonde kern langs de Vorderrhein
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 4a-Schlucht-Reichenau-1024x678.jpeg

Rheinschlucht

De Rheinschlucht strekt zich uit tussen Ilanz en Reichenau.

De kloof ontstond 11.000 jaar geleden door de instorting van een berg bij Flims.

De Rijn baande zich een weg door de nieuwe rotsformaties, waardoor in de loop van duizenden jaren een indrukwekkende kloof werd uitgeschuurd. 

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 4b-Schlucht-uitzicht-1024x678.jpeg
Vanaf verschillende hooggelegen plekken kan worden genoten van fraaie panorama’s. Ronduit spectaculair is het uitzicht vanaf het platform ‘Der Mauersegler / Il Spir’ in Conn.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Rheinschlucht-uit-trein6-kopie-1024x752.jpg
Het treintracé door de Rheinschlucht loopt pal langs de Vorderrhein
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Rheinschlucht-uit-trein2-1008x1024.jpg
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is ST_3x2_Rhine-Gorge-Rhaetian-Railway_100388-kopie-1-1024x682.jpg
De treinen van de Zwitserse Rhätische Bahn maken veelvuldig gebruik van de route door de Rheinschlucht
(© Rhätische Bahn)
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Samenvloeiing-Vorder-en-Hinterrhein-1024x768.jpg
Bij Reichenau-Tamins ontvangt de Vorderrhein het water van de Hinterrhein en stroomt de rivier verder als Alpenrhein. De 57 km lange Hinterrhein wordt beschouwd als de tweede bronrivier en ontspringt aan de voet van de Paradiesgletsjer bij de San Bernadinopas.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Samenvloeiing-V-en-H-Rhein-Nikon-1-1024x557.jpg
Over de samenvloeiing loopt een drukbereden spoorlijn. In de directe nabijheid ligt station Reichenau-Tamins.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Brug-Reichenau-1024x683.jpg
De eerste brug over de kersverse Alpenrhein verbindt de gemeenten Tamins en Reichenau. Al vanaf de 14de eeuw ligt er een overspanning. Sinds 2015 is de houten constructie vervangen door een stalen exemplaar.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 5a-Rijndammen-Bodensee-1024x682.jpeg

Lange Rijndammen voorkomen verdere verzanding Bodensee

In het driehoekige grensgebied van Zwitserland, Oostenrijk en Duitsland stroomt de Alpenrhein in de Bodensee.

De rivier voert jaarlijks gemiddeld 2,5 miljoen kubieke meter sediment vanuit de Zwitserse Alpen mee in dit meer. In de vorige eeuw is hierdoor rond de monding ongeveer twee vierkante kilometer nieuw land ontstaan. 

Vanaf 1972

Door de bouw van twee lange strekdammen waartussen het Rijnwater de Bodensee instroomt, is vanaf 1972 verdere verzanding van het gebied sterk verminderd. 

Ongestoord

Langs de linkerdamoever zijn vanaf het jaar 2000 kiezeleilanden en vlakke oevers aangelegd. In het uitgestrekte natuurgebied broeden talloze vogelsoorten en hebben zeldzame en bedreigde diersoorten een ongestoord leefgebied.

Hoge waterkwaliteit

De Bodensee staat bekend om de hoge kwaliteit van het water en is een belangrijke drinkwaterleverancier voor de omliggende regio.

Op een diepte van zestig meter wordt elk uur 20 miljoen liter water uit het meer gepompt.

Na ontkalking en filtering ontstaat kristalhelder drinkwater dat volgens experts tot het zuiverste ter wereld kan worden gerekend.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 5b-Bodensee-vogeleiland-1024x564.jpeg
Kiezeleiland langs de Rijndamoever
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Zwanen-rijn-1024x646.jpeg
Zwanen in de rui in het beschermde natuurgebied
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 4-huis-bodensee-low-res_med_hr-1024x684.jpeg
Ambachtelijke Jugendstil-woningen zijn kenmerkend voor de regio rond de Bodensee
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is ST_Schaffhausen-Rhine-Falls-SBB_100382-1024x462.jpg
Bij Schaffhausen maakt de Rijn over een breedte van 150 meter een verval van 23 meter. De spectaculaire locatie is ook per trein bereikbaar. (© Foto SBB)
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 5a-schaffhausen-low-res_med_hr-1024x684.jpeg
Eén van de twee klippen in de waterval bij Schaffhausen fungeert als uitzichtpunt voor toeristen die zich hier met boten laten afzetten.
Bij de Schweizer Eck in Koblenz vloeit de rivier de Aare 295 km na de bron samen met de Hochrhein.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 1-Holzbrucke-Bad-Sackingen-1-1024x518.jpg
De 206 meter lange Holzbrücke Bad Säckingen verbindt de gelijknamige Duitse gemeente met het Zwitserse Stein. Het is de langste overdekte houten brug van Europa.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 2-Holzbrucke-close-1-1024x620.jpg
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 6-elektracentrale-low-res_med_hr-1024x684.jpeg
Het Rijnwater passeert tussen Schaffhausen en Bazel talloze waterkrachtcentrales
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Maquette-Basel-1024x701.jpeg
Bazel is de laatste stad langs de Zwitserse Rijn voordat de rivier verder stroomt op Duits grondgebied. Langs de linkeroever is deze fraai in koper opgetrokken maquette van binnenstad en rivier te bewonderen.

Lees ook Rijn in Duitsland en Rijn in Nederland

Meer Zwitserse rivieren