Rivieren speelden in het Romeinse Rijk een belangrijke rol. Tijdens de uitvoerige historische reconstructie in het monumentale boekwerk ‘Rome en de Lage Landen’ van Robert Nouwen komen de stromen zoals we die in het huidige Europa nog steeds kennen, dan ook regelmatig aan bod.
De auteur, die al jaren geldt als een autoriteit op het gebied van de Romeinse aanwezigheid in onze streken, bundelt in dit ruim 600 pagina’s omvattende boekwerk 35 jaar lezen, reizen en schrijven.
‘Rome en de Lage Landen’ behandelt een geschiedenis van vijf eeuwen, van de meedogenloze militaire acties van Julius Caesar tot de opkomst van koning Clovis I, die alle Frankische stammen wist te verenigen.
Veel nuance
Nouwen beschouwt geschiedenis nooit als een afgerond verhaal en blijft voorstander van onophoudelijk onderzoek waarin nieuwe vondsten en inzichten om aanpassing vragen.
Ook in dit boek nuanceert hij regelmatig zaken die door anderen als definitieve feiten zijn gepresenteerd. Dat doet hij onder andere over de rol van de Rijn.
Rijnlimes
Onder bevel van Claudius als vierde keizer van het oude Rome kreeg de defensieve politiek van de Romeinen tegenover de Germanen definitief vorm.
Nouwen: “Ongetwijfeld moet een aantal van zijn legerhervormingen, specifiek de grondige reorganisatie van de militaire infrastructuur langs de Rijn die we de Rijnlimes noemen, in het licht van deze beslissing worden gezien. Deze rivier, die als een cultuurgrens tussen de Kelten en de Germanen werd beschouwd, ontwikkelde zich tot de rijksgrens tussen het Romeinse Rijk en Germania. Tegelijkertijd werd de Rijn een streng bewaakte handelsroute tussen Brittannia en de Rijnvallei. Langs deze grens ontplooiden de Romeinen een enorm leger dat een permanente militaire aanwezigheid verzekerde.”
Ruimer grensgebied
Hier brengt de auteur een interessante nuance aan.
“Bij de interpretatie van de Romeinse limes gaat men vaak uit van het hedendaagse concept van grenzen. Met de iconische Muur van Hadrianus in Groot-Brittannië in gedachten, is dat begrijpelijk. Toch is er al geruime tijd een belangrijk debat gaande over de aard van deze limes. In een Romeinse context waren grenzen geen scherp afgelijnde demarcatielijnen tussen twee staten zoals we die vandaag de dag kennen. Veel onderzoekers zijn geneigd ze veeleer te interpreteren als brede gecontroleerde zones. Dat betekent dat de Romeinse invloedssfeer zeer tot een stuk over de Rijn reikte. Met dat in gedachten zijn de Rijnlimes eerder te zien als een aaneenschakeling van versterkingen die de veiligheid in een ruimer grensgebied moesten waarborgen.”
Niet louter verval
De derde eeuw werd gekenmerkt door politieke instabiliteit.
Toch vindt Nouwen het te gemakkelijk om deze periode louter onder de noemer verval te rangschikken. Hij wijst op sterke regionale verschillen. Zo kende het gebied rond Trier en de Moezel nog aanzienlijke welvaart, terwijl andere gebieden, zoals de Betuwe, ontvolkten. Ook was er een verschuiving van economische patronen, waarin rivieren belangrijker werden dan verbindingen over de weg en een rivierstad als Maastricht een glorietijd beleefde.
Positieve recensies
In historische kringen is het boek van Nouwen overladen met positieve kritieken.
De toonaangevende website Historiek.net vindt dat Nouwen ‘academische degelijkheid weet te combineren met een heldere vertelstijl’ en noemt het boek ‘een bevestiging van zijn reputatie als een van de belangrijkste kenners van de Romeinse geschiedenis in onze streken’. ‘Zijn synthese is kritisch, rijk gedocumenteerd en tegelijk leesbaar.’
Rome en de Lage Landen – Uitgeverij Lannoo – Robert Nouwen – ISBN: 978 94 014 1195 0