In een land waar het zelden regent is een rivier van fundamentele betekenis. De Nijl is hiervan misschien wel het meest kenmerkende voorbeeld.
De strijd om het water die hier door de eeuwen heen is geleverd, vormt de rode draad in de monumentale biografie die de Noorse Nijl-expert Terje Tvedt schreef over de langste en beroemdste rivier ter wereld.
RECENSIE: DICK VERSTEEG
Het boek is een imposant verslag van de reis die de auteur maakte vanaf de Egyptische monding tot de bronnen in Centraal Afrika.
Omdat de Nijl zo sterk bepalend is voor het leven in de landen die de rivier doorkruist, krijgt zowel de nationale als internationale geschiedenis uitgebreid aandacht.
Zo ontstaat een bijzonder informatief beeld van de rol die machthebbers, oorlogen en etnisch geweld hebben gespeeld. Daarbij worden zaken als racisme en koloniaal eigenbelang door de auteur onverbloemd benoemd.
Hoofdrolspelers
In de talloze conflicten rond de Nijl voert de schrijver tot de verbeelding sprekende hoofdrolspelers op, zoals de Romeinse keizer Julius Caesar en zijn geliefde Cleopatra, de Franse veldheer Napoleon, de Britse staatsman Churchill en de Italiaanse dictator Mussolini.
Dammen en stuwmeren
Nog altijd is de strijd om het Nijlwater niet uitgewoed. Tot op de dag van vandaag houdt de rivier de geopolitieke gemoederen bezig. Dat wordt vooral veroorzaakt door de bouw van dammen en stuwmeren.
Hierdoor is niet alleen de natuurlijke functie van de rivier onder druk gezet, maar zijn ook conflicten ontstaan tussen landen onderling over de hoeveelheid water die wordt doorgelaten. Ieder land denkt daarbij graag aan het eigen nationale belang.
Het meest recente voorbeeld is de Renaissancedam in de Blauwe Nijl, waartegen Egypte zich jarenlang heeft verzet uit vrees voor verminderde watertoevoer, maar voor Ethiopië een einde aan de armoede kan maken.
Relevantie
De veelheid aan behandelde onderwerpen maakt het lastig een beknopte beschrijving te geven van deze meesterlijke biografie.
Auteur Tvedt verwoordt het in één van de hoofdstukken misschien zelf nog wel het beste:
“Elk boek dat probeert de biografie en de geschiedenis van de Nijl te reconstrueren, moet proberen aan te tonen hoe de rivier, als een ingewikkeld systeem op zichzelf, en de ervaringen van de mensen die in zijn stroomgebied wonen, op elkaar inwerken en elkaar beïnvloeden, en dus relevant worden gemaakt voor algemene discussies en theorieën over maatschappij en ontwikkeling.”
De Nijl. Biografie van een rivier – Auteur: Terje Tvedt – Uitgeverij: Wereldbibliotheek – Nederlandse vertaling: Maud Jenje – ISBN 978 90 284 5055 4