Waarschuwingen niet serieus genomen

Johan van Veen architect van de Deltawerken

Op 29 januari 1953 verscheen de nota ‘Afsluitingsplannen der tussenwateren’, opgesteld door Johan van Veen, directeur Benedenrivieren van Rijkswaterstaat. Twee dagen later voltrok zich een watersnoodramp van ongekende omvang. 

Lang vóór deze catastrofale gebeurtenis had Van Veen al herhaaldelijk met klem aangedrongen op versterking van de dijken, maar de waarschuwingen van de ambtenaar, die later furore zou maken als de architect van de Deltawerken, werden door de toenmalige regeringen stelselmatig in de wind geslagen.

Studiedienst

Johan van Veen kwam in 1929 in dienst van Rijkswaterstaat bij de Studiedienst van de Zeearmen, Benedenrivieren en Kusten. Daar deed hij tot aan zijn dood onderzoek naar kustverdediging, getijdenbewegingen en verzilting. 

Zwakke dijken

Zijn onderzoeken wezen al in de jaren 30 uit dat de zwakke en te lage Zeeuwse dijken niet bestand zouden zijn tegen stormvloeden. Als inwoner van Dordrecht zag hij van nabij hoe gevaarlijk zee- en rivierwater op elkaar kunnen inwerken. Hij produceerde steeds meer nota’s en plannen die welwillend werden bekeken, maar vooralsnog niet tot daden leidden. 

Afsluiting zeegaten

Van Veen stelde niet alleen voor om de dijken te verhogen, maar adviseerde eveneens de afsluiting van de zeegaten in zuidwestelijk Nederland. Vooral die laatste aanbeveling was een brug te ver voor politiek Den Haag. Men veronderstelde dat het niet zo’n vaart zou lopen. Ook in de media bleef Van Veen lange tijd een roepende in de woestijn. Weekblad Elsevier besloot in 1952 een interview met hem niet te publiceren ter voorkoming van ‘onnodige paniek’. 

Johan van Veen licht het Deltaplan toe tijdens een bijeenkomst met ingenieurs in 1956

Deltawet

Omdat Van Veens plannen voor de afsluiting klaarlagen, kon de direct na de ramp ingestelde Deltacommissie al in mei van dat jaar de eerste adviezen presenteren. Het eindrapport ging in 1955 naar de Tweede Kamer en drie jaar later werd de Deltawet aangenomen. 

Dr. Cassandra

Het oorspronkelijke plan van Van Veen was overigens nóg drastischer dan het Deltaplan, zoals dat is uitgevoerd. Onder het pseudoniem ‘Dr. Cassandra’ stelde hij voor om de gehele Noordzeekust te sluiten vanaf de Oosterschelde in Zeeland tot de Dollard in het noorden van ons land. Alleen de Nieuwe Waterweg zou open blijven en de complete Waddenzee moest in zijn optiek worden drooggelegd. 

Maasvlakte

Ook voorzag Van Veen al in het begin van de jaren 50 dat de Rotterdamse haven uitgebreid zou moeten worden. In 1956 stelde hij in het rapport Rotterdam-Diepzeehaven voor om die uitbreiding te realiseren op de plaats in de Noordzee waar uiteindelijk later de Maasvlakte zou worden aangelegd. Zijn plan strookte destijds echter niet met het regeringsbeleid dat uitging van nieuwe havens voor Rotterdam achter sluizen en verdween onderin een la. Uiteindelijk werd in 1964 alsnog besloten tot de aanleg van de Maasvlakte op de door Van Veen voorgestelde plaats. Die erkenning van dit advies heeft hij echter niet meer mogen beleven. Van Veen overleed in 1959. Een jaar eerder was hij nog wel getuige van de voltooiing van de stormvloedkering Hollandse IJssel bij Krimpen aan den IJssel. Dit was de eerste van de door hem geïnitieerde Deltaplanwerken.

(bronnen: Historische wateratlas / nota Afsluitingsplannen der Tussenwateren /www.npo.nl